Cilt bakımı, saç bakımı ve güzellik hakkında her şey
0Cilt sağlığı için tek bir "mucize besin" yoktur, ama genel beslenme düzeni cildi etkiler. Renkli sebze ve meyvelerden zengin, yeterli protein ve sağlıklı yağlar içeren, şekerli içecekler ve rafine karbonhidratların sınırlandığı dengeli bir beslenme; cildin onarımını, nemini ve direncini destekler. Yüksek glisemik yüklü beslenme ve bazı kişilerde süt ürünleri sivilceyle ilişkilendirilmiştir. C vitamini ve sağlıklı yağlardan zengin beslenmenin daha az kırışıklık ve kurulukla ilişkili olduğu bildirilmiştir. Yeterli su içmek genel sağlık için önemlidir, ancak kuru bir cildi tek başına nemlendirmez. Takviyelerin etkisi sınırlıdır ve eksiklik yoksa gereksiz olabilir. Beslenme, cilt bakımının ve özellikle güneş korumasının yerini tutmaz; onları tamamlar.
0Yüz kremi kullanmanın beş temel sebebi vardır: (1) Cildin koruyucu bariyerini destekler ve onarır, (2) cilt nemini hapsederek kuruluk, gerginlik ve pullanmayı önler, (3) retinol, asit ve sivilce ürünleri gibi aktif içeriklerin yol açabildiği kuruluk ve tahrişi dengeler, (4) cildi soğuk, rüzgâr, kalorifer ve sık yıkama gibi günlük zorlayıcılara karşı destekler, (5) yağlı ve sivilceye yatkın ciltler dahil her cilt tipinde dengeyi korur. Yüz kremi yalnızca kuru ciltler için değildir; her cilt tipi, kendi ihtiyacına uygun dokuda bir krem kullanabilir. Krem en iyi, yüz yıkandıktan sonra cilt hâlâ hafif nemliyken ve sabah-akşam uygulandığında etki eder; gündüz rutininin son adımı ise güneş kremidir.
0Leke giderici kremler, cilde rengini veren melanin pigmentinin fazla üretimini azaltarak, pigmentin cilt yüzeyine taşınmasını yavaşlatarak ve lekeli hücrelerin yenilenmesini destekleyerek lekelerin görünümünü açmaya yardımcı olur. Alfa arbutin, niasinamid, azelaik asit, traneksamik asit ve C vitamini bu kremlerde en sık kullanılan ve etkisi en iyi incelenmiş içeriklerdir. Güneş lekeleri, sivilce sonrası lekeler ve genel ton eşitsizliği bu kremlere en iyi yanıt veren lekelerdir; melazma ve derin lekelerde etki daha sınırlıdır ve dermatolog desteği gerekebilir. Leke giderici kremler doğal ten rengini değiştirmez ve lekeyi bir anda silmez: Belirgin sonuç genellikle 8–12 haftada görülür ve her sabah güneş kremiyle birlikte kullanılmazlarsa etkileri kaybolur.
0Çocuklar nemlendirici kullanabilir; kuru, pullanan ya da atopik dermatite yatkın ciltlerde düzenli nemlendirme bakımın en önemli adımıdır. Çocukların cildi yetişkinlerinkinden daha incedir, nemi daha hızlı kaybeder ve sürülen maddeleri daha kolay emer. Bu yüzden çocuklar için parfümsüz, uçucu yağ ve renklendirici içermeyen, kısa içerik listeli ve çocuklar için formüle edilmiş nemlendiriciler seçilmelidir. Retinol, asitler (AHA, BHA) ve güçlü aktif içerikli yetişkin ürünleri çocuklarda kullanılmamalıdır. Nemlendirici en iyi, kısa ve ılık bir banyodan hemen sonra, cilt hâlâ hafif nemliyken sürülür. Sağlıklı ve kuru olmayan bir cildin her gün nemlendirilmesi zorunlu değildir. Altı aydan küçük bebekler doğrudan güneşe çıkarılmamalı, daha büyük çocuklarda ise çocuklara uygun, geniş spektrumlu bir güneş kremi kullanılmalıdır.
0Cilt bakımında en yaygın yanlışlar şunlardır: yağlı cildin nemlendirici istemediği, kışın ve bulutlu havada güneş kremine gerek olmadığı, makyajdaki SPF'nin yeterli olduğu, batma hissinin ürünün işe yaradığını gösterdiği, doğal olan her şeyin güvenli olduğu, gözeneklerin açılıp kapandığı, siyah noktanın kir olduğu, sivilce sıkmanın onu çabuk geçirdiği, pahalı ürünün daha etkili olduğu ve ne kadar çok ürün kullanılırsa o kadar iyi sonuç alınacağı. Gerçekte her cilt tipi nemlendirmeye ve her gün güneş korumasına ihtiyaç duyar; tahriş bir etki işareti değil, bariyer hasarı işaretidir; limon, karbonat ve diş macunu gibi "doğal" yöntemler cildi yakabilir; ürünün etkisini fiyatı değil içeriği ve düzenli kullanımı belirler. İyi bir cilt bakımı az sayıda doğru ürünün sabırla ve düzenli kullanılmasıyla oluşur.
0Cilt beyazlatıcı (leke karşıtı ve ton eşitleyici) ürünler, temizlenmiş cilde, inceden kalına doğru sırayla uygulanır: tonik, serum, krem ve sabahları en son güneş kremi. Önce küçük bir alanda denenir, ardından haftada birkaç kullanımla başlanır ve cilt alıştıkça her güne çıkılır. Asit içeren ürünler akşam, C vitamini ve güneş kremi sabah kullanılır; aynı akşam birden fazla güçlü aktif sürülmez. Her sabah geniş spektrumlu SPF 50 güneş kremi kullanmak, sonuç almanın en önemli şartıdır; çünkü tahriş ve güneş, lekelerin geri gelmesinin en sık nedenidir. İlk değişiklikler 4–6 haftada, belirgin sonuç 8–12 haftada görülür. Lekeler açıldıktan sonra güneş koruması ve seyrek bakım kullanımıyla sonuç korunur.
0SLS (Sodium Lauryl Sulfate, sodyum lauril sülfat), şampuan, duş jeli, yüz temizleyici ve diş macunlarında kullanılan, bol köpük yapan güçlü bir temizleyici maddedir. Yağı ve kiri çok etkili şekilde uzaklaştırır; ama aynı nedenle cildin ve saçın koruyucu yağlarını da alabilir. Bu yüzden hassas, kuru, atopik ve egzamaya yatkın ciltlerde kuruluk ve tahrişe yol açabilir; boyalı, açılmış ve yıpranmış saçları da kurutabilir. SLS'nin kansere, saç dökülmesine ya da hormon bozukluğuna yol açtığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Tahriş riski, maddenin oranına ve ciltte kalma süresine bağlıdır; durulanan ürünlerde düşük oranlarda kullanımı güvenli kabul edilir. SLES (Sodium Laureth Sulfate) ise SLS'nin daha nazik bir türevidir. Hassas ciltler ve yıpranmış saçlar için daha nazik temizleyiciler içeren "sülfatsız" ürünler iyi bir alternatiftir.
0Erkeklerde sivilce, androjen hormonlarının etkisiyle daha fazla yağ üreten cilt, düzenli tıraş, yoğun terleme ve spor alışkanlıklarıyla daha sık ve bazen daha şiddetli görülür. Sivilceden kurtulmanın temeli basit ve düzenli bir rutindir: günde iki kez salisilik asitli bir temizleyici, haftada birkaç akşam gözenekleri açık tutan bir ürün, hafif bir nemlendirici ve her sabah güneş kremi. Çene ve boyundaki kırmızı kabarcıkların bir kısmı aslında sivilce değil, tıraşa bağlı kıl kökü iltihabı ya da batık kıldır ve farklı bir yaklaşım gerektirir. Sırt ve göğüs sivilceleri için spordan hemen sonra duş almak ve vücut için salisilik asitli bir ürün kullanmak fark yaratır. Protein tozları ve özellikle anabolik steroidler sivilceyi belirgin şekilde artırabilir. Derin, ağrılı ve iz bırakan sivilcelerde vakit kaybetmeden bir dermatoloğa başvurulmalıdır.
0Vücut kitle indeksi (VKİ, İngilizce kısaltmasıyla BMI), kilonuzun (kg) boyunuzun metre cinsinden karesine bölünmesiyle hesaplanan bir sayıdır. Örneğin 70 kg ağırlığında ve 1,70 m boyunda bir yetişkinin VKİ'si 70 ÷ (1,70 × 1,70) ≈ 24,2'dir. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için VKİ'yi zayıf, normal, fazla kilolu ve obez olarak sınıflandırır. VKİ, toplum düzeyinde kilo durumunu değerlendirmek için pratik bir araçtır; ancak kas ile yağı ayırt edemez, yağın vücutta nerede biriktiğini göstermez ve yaşa, cinsiyete ve etnik kökene göre yanıltıcı olabilir. Bu yüzden tek başına değil, bel çevresi ve genel sağlık durumuyla birlikte değerlendirilmelidir. Çocuk ve ergenlerde VKİ, yaşa ve cinsiyete göre hazırlanmış büyüme eğrileriyle yorumlanır.
0Saçın kolay kırılması, saç telinin dış koruyucu tabakası (kütikül) ve iç yapısı zayıfladığında ortaya çıkar. En sık nedenler yüksek ısıyla şekillendirme, boya ve özellikle açıcı işlemler, ıslak saçı sert taramak ve havluyla ovmak, saçı sürekli sıkı toplamak, güneş, klor ve kuruluktur. Kırılma, dökülmeden farklıdır: Kırılan saç telin ortasından ya da ucundan koparken, dökülen saç kökünden çıkar. Kolay kırılan saçlar için her yıkamada saç kremi, haftalık onarıcı maske, şampuan öncesi yağ, ısıdan önce ısı koruyucu, ıslak saçı geniş dişli tarakla açmak ve kimyasal işlemleri azaltmak en etkili adımlardır. Hasar görmüş saç teli kendini yenileyemez; bakım kırılmayı azaltır, ama kırık ve çatallı uçlar ancak kesilerek giderilir.
0Yüzde herkeste ince ve açık renkli ayva tüyleri bulunur. Bu tüylerin kalınlaşıp koyulaşmasının en sık nedenleri genetik yatkınlık ve androjen hormonlarının etkisidir. Kadınlarda özellikle üst dudak, çene ve yanaklarda belirginleşen kalın ve koyu tüyler, polikistik over sendromu gibi hormonal bir durumun işareti olabilir; menopoz ve bazı ilaçlar da tüylenmeyi artırabilir. Geçici yöntemler arasında tıraş, cımbız, iplik, ağda ve tüy dökücü kremler; kalıcıya yakın yöntemler arasında ise lazer ve iğneli epilasyon bulunur. Tıraş tüyleri kalınlaştırmaz. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, işlem sonrası cildi yatıştırmak ve güneşten korumak, tahriş ve leke oluşumunu önler. Tüyler hızla artıyorsa ya da adet düzensizliği, sivilce ve saç dökülmesi eşlik ediyorsa hormonal değerlendirme için bir hekime başvurulmalıdır.
0Vücut analizi (vücut kompozisyon analizi), vücut ağırlığınızın ne kadarının yağ, kas, su ve kemikten oluştuğunu tahmin eden bir ölçümdür. En yaygın yöntem, eczanelerde, spor salonlarında ve diyetisyenlerde bulunan biyoelektrik impedans (BIA) cihazlarıdır: Cihazın üzerine çıplak ayakla çıkıp tutamakları tuttuğunuzda, vücuttan zararsız, çok düşük bir elektrik akımı geçirilir ve dokuların bu akıma direncinden vücut bileşenleri hesaplanır. Sonuçların güvenilir olması için ölçümden önce 3–4 saat yemek yememek, egzersiz yapmamak, alkol ve fazla kafeinden kaçınmak ve tuvalete gitmek gerekir. Kalp pili olanlar ve hamileler bu yöntemi kullanmamalıdır. Vücut analizinde tek bir ölçümden çok, aynı koşullarda tekrarlanan ölçümlerdeki değişim önemlidir.