Cildimiz Neden Yağlanır?

Kısa cevap: Cildin yağlanması, deride bulunan yağ bezlerinin sebum adlı doğal yağı üretmesiyle olur. Sebum cildi korur ve nemini tutar; sorun, fazla üretildiğinde başlar. Yağ bezlerinin ne kadar çalışacağını en çok androjen hormonları ve genetik yatkınlık belirler. Bunlara yaş, sıcak ve nemli hava, adet döngüsü, stres, yüksek glisemik yüklü beslenme, bazı ilaçlar ve yanlış bakım alışkanlıkları eklenir. Yağlanma ergenlikte artar, 20'li yaşlarda zirveye ulaşır ve yaşla birlikte azalır. Yetişkinlikte aniden başlayan, sivilce, tüylenme ya da adet düzensizliğiyle birlikte görülen yağlanma bir hekime danışılmasını gerektirir.

Sabah yüzünüzü yıkıyorsunuz, öğlene doğru alnınız ve burnunuz parlamaya başlıyor. Mendille siliyorsunuz, bir saat sonra yeniden. Yağlanma, cilt bakımında en sık şikâyet edilen konulardan biri ve çoğu zaman yanlış anlaşılıyor: Kirli bir cildin işareti sanılıyor, sık yıkanarak ya da kurutularak çözülmeye çalışılıyor. Oysa cildin yağlanması tamamen doğal bir süreç ve arkasında oldukça iyi bilinen nedenler var. Bu yazıda cildin neden yağlandığını, yağlanmayı artıran etkenleri ve hangi durumlarda bunun bir sağlık sorununa işaret edebileceğini ele alıyoruz. Yağlı cilt için bakım rutinini ise yağlı cilt bakımı rehberimizde adım adım anlattık.

Sebum nedir, ne işe yarar?

Cildimizdeki yağın adı sebumdur ve kıl köklerine bağlı yağ bezleri tarafından üretilir. Yağ bezleri avuç içi ve ayak tabanı dışında vücudun hemen her yerinde bulunur, ama en yoğun oldukları bölgeler yüz, saçlı deri, göğüs ve sırttır. Yüzde de alın, burun ve çenede, yani T bölgesinde yoğunlaşırlar. T bölgesinin daha çabuk parlamasının nedeni budur.

Sebum; trigliseritler, serbest yağ asitleri, mum esterleri ve skualenden oluşan bir karışımdır.1 Kötü bir şey değildir, aksine cildin korunmasında görev alır:

• Cildin yüzeyinde ince bir tabaka oluşturarak nem kaybını azaltır.

• Cildi ve saçı yumuşak ve esnek tutar.

• E vitamini gibi antioksidanları cilt yüzeyine taşır.

• Cilt yüzeyinin hafif asidik yapısının korunmasına ve mikroplara karşı savunmaya katkıda bulunur.

Yağlı cildin iyi bilinen bir avantajı da vardır: Yağlı ciltlerde ince çizgiler genellikle daha geç belirginleşir. Sorun sebumun varlığı değil, gereğinden fazla üretilmesi ve gözenekleri tıkayarak parlama, siyah nokta ve sivilceye yol açmasıdır.

Cildin yağlanmasının 8 nedeni

1. Hormonlar

Yağ bezlerinin çalışmasını yöneten en güçlü etken androjen hormonlarıdır. Testosteron ve özellikle ondan ciltte dönüştürülen dihidrotestosteron (DHT), yağ bezlerini büyütür ve sebum üretimini artırır.2 Kadınlarda da androjenler bulunur, ancak erkeklerde daha yüksek düzeydedir; bu yüzden erkeklerin cildi genellikle daha yağlıdır. Ergenlikte hormonların artmasıyla yağlanmanın ve sivilcelerin birden başlaması da bundandır.

2. Genetik yatkınlık

Ailenizde yağlı cilt varsa, sizin de yağlı bir cildinizin olması muhtemeldir. İkizler üzerinde yapılan çalışmalar, sebum üretiminin büyük ölçüde genetik olarak belirlendiğini göstermiştir.3 Yağ bezlerinin sayısı ve büyüklüğü, hormonlara ne kadar duyarlı oldukları kalıtımla gelir. Bu yüzden yağlı cilt "tedavi edilecek" bir durum değil, doğru bakımla dengelenecek bir cilt tipidir.

3. Yaş

Sebum üretimi yaşam boyunca değişir.

4. Sıcaklık, nem ve mevsim

Hava ısındıkça yağ bezlerinden salınan sebum miktarı artar ve sebum daha akışkan hâle gelerek cilt yüzeyine daha kolay yayılır.4 Yazın cildin daha çabuk parlaması, nemli iklimlerde yaşayanların daha fazla yağlanma şikâyeti bunu açıklar. Terleme de parlama hissini artırır.

5. Adet döngüsü, hamilelik ve hormonal dönemler

Kadınlarda adet öncesi dönemde hormonlardaki değişimle birlikte yağlanma ve sivilce artabilir. Hamilelik, doğum sonrası dönem, doğum kontrol yönteminin değiştirilmesi ya da bırakılması da cildin yağ dengesini etkileyebilir.

6. Stres

Stres anında salgılanan hormonlar yağ bezlerini uyarabilir. Yağ bezi hücrelerinde stres hormonlarına yanıt veren reseptörler bulunduğu bilinmektedir.2 Sınav, yoğun iş dönemleri ya da uykusuzluk sırasında cildin daha yağlı ve sivilceli olmasının arkasında bu mekanizma olabilir.

7. Beslenme

Beslenme ile yağlanma arasındaki ilişki sanıldığı kadar basit değil. "Yağlı yemek cildi yağlandırır" düşüncesi doğru değildir; yediğiniz yağ doğrudan cildinize çıkmaz. Buna karşılık şekerli içecekler, beyaz un ve rafine karbonhidratlardan zengin, yüksek glisemik yüklü bir beslenmenin, kan şekerini ve bazı hormonları etkileyerek sebum üretimini ve sivilceyi artırabildiğine dair kanıtlar vardır.5 Etkisi kişiden kişiye değişir.

8. Yanlış bakım alışkanlıkları

Yağlanmayla mücadele ederken yapılan bazı hatalar, sorunu çözmek yerine büyütebilir:

• Çok sık ve sert yıkamak: Alkollü tonikler, sert temizleyiciler ve günde üç dört kez yüz yıkamak cildi tahriş eder ve bariyeri zayıflatır.

• Nemlendiriciyi atlamak: Nemsiz kalan cilt gergin ve hassas hâle gelir.

• Ağır ve komedojenik ürünler: Yağlı kremler ve bazı makyaj ürünleri, cilt yağlı olmasa bile parlamaya ve tıkanmaya yol açabilir.

Burada bir düzeltme yapmak gerekiyor: "Cildi kuruttukça daha fazla yağ üretir" sözü çok yaygın, ama bu doğrudan bir tepki mekanizması olarak iyi kanıtlanmış değildir. Sebum üretimini asıl yöneten hormonlar ve genetiktir. Sert ürünlerin yaptığı şey, cildi tahriş edip nemsizleştirmektir; bu da cildin hem gergin hem de parlak hissettiği, dengesiz bir tablo yaratır. Sonuç aynı: Yağlı cilt de nazik davranılmayı hak eder.

İlaçlar ve tıbbi durumlar

Bazı durumlarda yağlanmanın arkasında bakım ya da genetik değil, bir sağlık sorunu ya da ilaç olabilir:

• Polikistik over sendromu (PKOS): Kadınlarda androjen hormonlarının yükselmesine yol açarak yağlanma, sivilce, tüylenme ve adet düzensizliğine neden olabilir.

• Seboreik dermatit: Burun kenarlarında, kaşlarda, saç çizgisinde ve saçlı deride yağlı, sarımsı pullanma ve kızarıklıkla seyreden yaygın bir cilt hastalığıdır.

• Bazı ilaçlar: Testosteron ve anabolik steroidler, bazı hormonal ilaçlar ve kortizon yağlanmayı ve sivilceyi artırabilir. İlacınızdan şüpheleniyorsanız kendiniz bırakmayın, doktorunuza danışın.

Yağlanma mı, nemsizlik mi?

Parlayan bir cilt her zaman "yağlı cilt" demek değildir. Cildiniz gün içinde parlıyor ama yıkadıktan sonra gergin hissediyorsa, yağlı ama nemsiz bir cildiniz olabilir. Bu durumda yağ alıcı ürünlerle cildi daha da kurutmak yerine, hafif ve nem çeken içeriklere ihtiyaç vardır. Aradaki farkı anlamak için cilt analizi yazımızdaki testleri uygulayabilirsiniz. Nemsiz cilt için yapılması gerekenleri de taze ve nemli cilt yazımızda anlattık.

Yağlanmayı dengelemek için kısaca

Nedenleri bilmek, doğru çözümü seçmeyi kolaylaştırır. Hormonları ve genetiği değiştiremeyiz, ama yağlanmanın görünümünü ve etkilerini kontrol altına alabiliriz. Temel ilkeler şunlardır: günde iki kez nazik temizlik (örneğin Salisilik Asit Yüz Temizleme Jeli), sebum görünümünü dengelemeye yardımcı olan niasinamid (örneğin %10 Niacinamide Sebum Dengeleyici Serum), gözenekleri açık tutan salisilik asit, hafif bir nemlendirici, haftada bir kil maskesi (örneğin Salisilik Asit & Çay Ağacı Yağı Kil Maskesi) ve her sabah mat bitişli bir güneş kremi (örneğin SPF 50+ Karma ve Yağlı Ciltler İçin Güneş Kremi). Sabah ve akşam rutininin tamamını yağlı cilt bakımı rehberimizde, sivilceye yatkın ciltler için bir plan da akne protokolü yazımızda bulabilirsiniz.

Saçlı deri de yüz gibi yağlanır ve aynı hormonal etkenlerden etkilenir. Saç diplerinin çabuk yağlanması sorununuz varsa, saçlı deri için geliştirilmiş ScalpBalance™ Sebum Dengeleyici Saç Derisi Toniği gibi ürünler yardımcı olabilir.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Yetişkinlikte aniden başlayan ya da belirgin şekilde artan yağlanma; buna eşlik eden sivilceler, yüzde ve vücutta artan tüylenme, adet düzensizliği, saç dökülmesi ya da kilo değişimi; burun kenarları, kaşlar ve saçlı deride kızarık ve yağlı pullanma; ya da yeni başladığınız bir ilaçtan sonra ortaya çıkan yağlanma varsa bir dermatoloğa ya da kadın hastalıkları uzmanına başvurun.

Sık sorulan sorular

Yağlı cilt geçer mi?

Yaşla birlikte sebum üretimi azaldığı için çoğu kişide yağlanma zamanla hafifler. Genetik olarak yağlı bir cilt tamamen kurumaz, ama doğru bakımla dengeli ve sorunsuz tutulabilir.

Su içmek yağlanmayı azaltır mı?

Su içmenin sebum üretimini doğrudan azalttığına dair bir kanıt yoktur. Ancak yeterli sıvı almak genel cilt sağlığı için önemlidir.

Makyaj cildi yağlandırır mı?

Makyaj sebum üretimini artırmaz, ama yağlı ve komedojenik ürünler parlamayı artırabilir ve gözenekleri tıkayabilir. "Non-komedojenik" ve yağsız formülleri tercih edin, akşamları makyajı iyice temizleyin.

Erkeklerin cildi neden daha yağlı?

Erkeklerde androjen hormonlarının düzeyi daha yüksektir ve bu hormonlar yağ bezlerini uyarır. Bu yüzden erkek cildi genellikle daha yağlı ve gözenekleri daha belirgindir.

Yağlı cilt nemlendirici kullanmalı mı?

Evet. Nemlendirici yağ eklemez, cildin su kaybını önler. Jel ya da jel-krem dokulu, hafif ve komedojenik olmayan bir nemlendirici yağlı ciltler için uygundur.

Kaynaklar

1. Pappas A. Epidermal surface lipids. Dermatoendocrinol. 2009;1(2):72-76.

2. Zouboulis CC ve ark. Beyond acne: current aspects of sebaceous gland biology and function. Rev Endocr Metab Disord. 2016;17(3):319-334.

3. Walton S ve ark. Genetic control of sebum excretion and acne – a twin study. Br J Dermatol. 1988;118(3):393-396.

4. Cunliffe WJ, Burton JL, Shuster S. The effect of local temperature variations on the sebum excretion rate. Br J Dermatol. 1970;83(6):650-654.

5. Smith RN ve ark. The effect of a low glycemic load diet on acne vulgaris and the fatty acid composition of skin surface triglycerides. J Dermatol Sci. 2008;50(1):41-52.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.