Yüzdeki Tüyler Neden Çıkar? Yüzdeki Tüylerden Kurtulmanın Yöntemleri

Kısa cevap: Yüzde herkeste ince ve açık renkli ayva tüyleri bulunur. Bu tüylerin kalınlaşıp koyulaşmasının en sık nedenleri genetik yatkınlık ve androjen hormonlarının etkisidir. Kadınlarda özellikle üst dudak, çene ve yanaklarda belirginleşen kalın ve koyu tüyler, polikistik over sendromu gibi hormonal bir durumun işareti olabilir; menopoz ve bazı ilaçlar da tüylenmeyi artırabilir. Geçici yöntemler arasında tıraş, cımbız, iplik, ağda ve tüy dökücü kremler; kalıcıya yakın yöntemler arasında ise lazer ve iğneli epilasyon bulunur. Tıraş tüyleri kalınlaştırmaz. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, işlem sonrası cildi yatıştırmak ve güneşten korumak, tahriş ve leke oluşumunu önler. Tüyler hızla artıyorsa ya da adet düzensizliği, sivilce ve saç dökülmesi eşlik ediyorsa hormonal değerlendirme için bir hekime başvurulmalıdır.

Üst dudakta aynaya her yaklaşıldığında fark edilen gölge, çenede birden beliren tek bir kalın tüy ya da güneş ışığında belirginleşen yanak tüyleri... Yüzdeki tüyler, pek çok kadın için sessizce yaşanan ama sık sık düşünülen bir konu. Oysa yüz tüyleri son derece yaygındır ve çoğu zaman tamamen zararsızdır. Bu yazıda yüzdeki tüylerin neden çıktığını, hangi durumların bir sağlık sorununa işaret edebileceğini ve tüylerden kurtulmanın yöntemlerini, her birinin artıları ve dikkat edilmesi gereken yönleriyle birlikte anlatıyoruz.

Yüzdeki tüyler neden çıkar?

Vücudumuzda iki tip tüy vardır. Ayva tüyleri (vellus) ince, kısa, açık renkli ve neredeyse görünmezdir; yüzün büyük kısmını kaplar. Terminal tüyler ise kalın, uzun ve koyu renklidir; saç, kaş ve erkeklerde sakal bu tiptir. Yüz tüylerinin belirginleşmesi, ayva tüylerinin daha uzun ve koyu hâle gelmesi ya da bazı kıl köklerinin terminal tüy üretmeye başlamasıyla olur.

1. Genetik ve etnik köken

Yüz tüylerinin miktarı ve rengi büyük ölçüde kalıtsaldır. Akdeniz, Orta Doğu ve Güney Asya kökenli kadınlarda yüz tüyleri daha belirgin olabilir ve bu tamamen normaldir.

2. Hormonlar

Kıl kökleri, androjen hormonlarına (testosteron ve türevleri) duyarlıdır. Androjenler, belirli bölgelerdeki ince tüylerin kalın ve koyu tüylere dönüşmesini sağlar. Kadınlarda androjen düzeyinin yüksek olması ya da kıl köklerinin bu hormonlara aşırı duyarlı olması, üst dudak, çene, boyun, göğüs ve karın gibi bölgelerde erkek tipi tüylenmeye yol açabilir. Bu durumun tıbbi adı hirsutizmdir.1

3. Polikistik over sendromu (PKOS)

Kadınlarda hirsutizmin en sık nedenidir. Tüylenmeye genellikle düzensiz adet, sivilce, saç dökülmesi ya da kilo alımı eşlik eder. PKOS tedavi edilebilir bir durumdur ve tanısı için hekim değerlendirmesi gerekir.

4. Menopoz

Menopozda östrojen düzeyi düşerken androjenlerin göreceli etkisi artar. Bu dönemde bazı kadınlarda çene ve üst dudakta daha kalın tüyler belirginleşir.

5. İlaçlar ve diğer nedenler

Bazı ilaçlar (anabolik steroidler, kortizon, bazı epilepsi ilaçları, saç dökülmesi için kullanılan minoksidil ve bazı hormonal ilaçlar) tüylenmeyi artırabilir. Tüm vücutta yaygın tüylenme ise hipertrikoz olarak adlandırılır ve farklı nedenlere bağlıdır. Nadiren, çok hızlı gelişen tüylenme hormon salgılayan bir tümörün belirtisi olabilir.

Yüzdeki tüylerden kurtulmanın yöntemleri

Tıraş tüyleri kalınlaştırır mı?

Hayır. Bu en yaygın yanlışlardan biridir. Tıraş kıl kökünü etkilemez; tüylerin sayısını, kalınlığını ya da büyüme hızını değiştirmez.2 Tıraştan sonra uzayan tüyün daha sert hissedilmesinin nedeni, kesilen ucun sivri değil küt olmasıdır. Yüz için tasarlanmış tek bıçaklı tıraş aletleriyle yapılan tıraş, özellikle ayva tüyleri için pratik bir yöntemdir.

Lazer epilasyon kimler için uygun?

Lazer, kıl kökündeki pigmenti hedefler. Bu yüzden koyu renkli tüylerde en iyi sonucu verir; sarı, kızıl, gri ve beyaz tüylerde etkisi çok azdır.3 Koyu tenlerde doğru lazer tipi seçilmezse yanık ve leke riski artar. Hormonal nedenli tüylenmede lazer tüyleri belirgin şekilde azaltsa da hormonlar tüyleri yeniden uyarmaya devam edebileceği için yıllık bakım seansları gerekebilir. En iyi sonuç için lazer, altta yatan hormonal durumun tedavisiyle birlikte planlanmalıdır.

Reçeteli tedaviler

Hirsutizmde dermatolog ya da endokrinolog, tüy dökme yöntemlerine ek olarak hormonları düzenleyen ilaçlar önerebilir.1 Ayrıca yüz tüylerinin büyüme hızını yavaşlatan reçeteli bir krem de bulunmaktadır.4 Bu tedavilerin etkisi aylar içinde ortaya çıkar ve mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

Tüy alma sonrası cilt bakımı

Hangi yöntemi seçerseniz seçin, işlem sonrası cilt geçici olarak hassaslaşır. Doğru bakım tahrişi, batık kılı ve lekeyi önler.

• İşlemden önce: Ağda ve iplikten 3–5 gün önce yüzünüzde retinol, AHA ve BHA kullanmayı bırakın. Bu içerikler cildi inceltir ve ağda sırasında cildin soyulmasına yol açabilir.

• Hemen sonra: Cildi yatıştırın. Alkol, parfüm ve asit içeren ürünlerden kaçının. Centella ve panthenol içeren ürünler kızarıklığı azaltır; örneğin Maruderm %10 Centella Asiatica + %5 Panthenol Tonik Ped ya da Centella (Cica) Cilt Bakım Kremi. Centella hakkında bilgi için centella yazımıza göz atabilirsiniz.

• İlk 24–48 saat: Bölgeye makyaj yapmayın, sauna, hamam ve yoğun güneşten kaçının, yüzünüze dokunmayın.

• Güneş koruması: Tahriş olan cilt güneşle kolayca lekelenir. Özellikle üst dudakta ağda sonrası oluşan koyulaşmalar sık görülür. Her gün geniş spektrumlu SPF 50 bir güneş kremi kullanın; örneğin SPF 50+ Leke Karşıtı Güneş Kremi.

• Batık kıllara karşı: Cilt yatıştıktan birkaç gün sonra, haftada birkaç akşam salisilik asit içeren bir ürün kullanmak kıl köklerinin tıkanmasını önler; örneğin %2 Salisilik Asit ve %5 Niacinamide Tonik Ped. Batık kılları cımbız ya da iğneyle çıkarmaya çalışmayın.

Üst dudakta koyulaşma ("bıyık lekesi")

Üst dudak bölgesindeki koyulaşma, bazen tüylerin gölgesinden, bazen de tekrarlayan ağda ve cımbızın yol açtığı tahrişten sonra gelişen lekelenmeden kaynaklanır. Bu bölge aynı zamanda melazmanın sık görüldüğü yerlerden biridir. Leke söz konusuysa, tüy alma yöntemini daha nazik bir yöntemle değiştirmek, düzenli güneş koruması ve leke karşıtı içerikler (örneğin %2 Alpha Arbutin Leke Karşıtı Serum) yardımcı olabilir. Lekeler hakkında daha fazla bilgi için cilt lekeleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Yüzdeki tüyler çoğu zaman zararsızdır. Ancak şu durumlarda bir dermatoloğa, kadın hastalıkları uzmanına ya da endokrinoloğa başvurun:

• Tüyler kısa sürede hızla artıyorsa

• Çene, boyun, göğüs, karın ya da sırtta kalın ve koyu tüyler çıkıyorsa

• Düzensiz adet, sivilce, saç dökülmesi ya da açıklanamayan kilo değişimi eşlik ediyorsa

• Ses kalınlaşması, kas kütlesinde artış ya da saç çizgisinde geriye çekilme gibi belirtiler varsa (bu durumda vakit kaybetmeden)

• Yeni başladığınız bir ilaçtan sonra tüylenme arttıysa

Sık sorulan sorular

Yüzdeki ayva tüyleri alınmalı mı?

Bu tamamen kişisel bir tercihtir. Ayva tüyleri sağlık açısından zararsızdır. Makyajın daha pürüzsüz görünmesi için alınmak isteniyorsa, tıraş ya da dermaplaning gibi nazik yöntemler tercih edilebilir.

İplik mi, ağda mı daha iyi?

İkisi de tüyleri kökünden alır. İplik daha hassas bir kontrol sağlar ve cilde daha az temas eder; ağda ise geniş alanlar için daha pratiktir ama cildi daha fazla zorlayabilir. Hassas ve lekeye yatkın ciltlerde iplik genellikle daha iyi tolere edilir.

Tüy dökücü kremler yüzde kullanılabilir mi?

Yalnızca yüz için üretilmiş, hassas ciltlere yönelik formüller kullanılmalıdır. Vücut için üretilen kremler yüzde yanık ve tahrişe yol açabilir. Her kullanımdan önce küçük bir alanda test yapın ve önerilen süreyi aşmayın.

Lazer epilasyon yüz tüylerini tamamen yok eder mi?

Lazer tüyleri belirgin ve uzun süreli olarak azaltır, ama her zaman tamamen yok etmez. Özellikle hormonal nedenli tüylenmede zaman içinde yeni tüyler çıkabilir ve bakım seansları gerekebilir.

Hamilelikte yüzde tüy artışı olur mu?

Evet, hamilelikteki hormonal değişiklikler geçici olarak tüylenmeyi artırabilir. Bu tüyler genellikle doğumdan sonraki aylarda azalır. Hamilelikte lazer ve tüy dökücü kremler kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Kaynaklar

1. Martin KA ve ark. Evaluation and treatment of hirsutism in premenopausal women: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(4):1233-1257.

2. Lynfield YL, Macwilliams P. Shaving and hair growth. J Invest Dermatol. 1970;55(3):170-172.

3. Gan SD, Graber EM. Laser hair removal: a review. Dermatol Surg. 2013;39(6):823-838.

4. Wolf JE Jr ve ark. Randomized, double-blind clinical evaluation of the efficacy and safety of topical eflornithine HCl 13.9% cream in the treatment of women with facial hair. Int J Dermatol. 2007;46(1):94-98.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.