Sebum Nedir? Ciltte Ne İşe Yarar?

Kısa cevap: Sebum, cildin altındaki yağ bezlerinin (sebase bezler) ürettiği ve kıl kökleri boyunca cilt yüzeyine taşınan doğal bir yağdır. Trigliseritler, mum esterleri, skualen ve kolesterolden oluşur. Cildin yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturarak nem kaybını azaltır, cildi ve saçı yumuşak tutar, bazı mikroplara karşı doğal bir savunma sağlar ve cilde E vitamini gibi antioksidanlar taşır. Sebum üretimi büyük ölçüde hormonlar tarafından düzenlenir; bu yüzden ergenlikte artar, yaşla ve menopozla azalır. Fazla sebum yağlı görünüme, gözenek tıkanmasına, sivilce ve kepeğe zemin hazırlarken; az sebum kuruluk, pullanma ve hassasiyete yol açar. Amaç sebumu yok etmek değil, dengelemektir: nazik temizlik, niasinamid ve salisilik asit gibi içerikler ve her cilt tipine uygun bir nemlendirici bu dengeyi korumaya yardımcı olur.

Gün ortasında parlayan bir alın, yağlanan saç dipleri ya da tam tersine gergin ve pullanan bir cilt... Bunların hepsinin arkasında aynı madde var: sebum. Çoğu zaman "yağ" denip düşman gibi görülen sebum, aslında cildin en önemli koruyucularından biridir. Sorun sebumun kendisi değil, fazla ya da az üretilmesidir. Bu yazıda sebumun ne olduğunu, cildimizde ne işe yaradığını ve dengesinin nasıl korunacağını anlatıyoruz.

Sebum nedir?

Sebum, derinin orta katmanında bulunan ve genellikle bir kıl köküne bağlı olan yağ bezlerinde üretilir. Üretilen yağ, kıl kökünün kanalı boyunca ilerleyerek cilt yüzeyine çıkar ve ter ile karışarak cildi kaplayan ince bir film oluşturur.

Sebumun bileşimi, vücudun başka hiçbir yerinde bu şekilde bulunmayan özel bir yağ karışımıdır:1

Sebum en çok nerede üretilir?

Yağ bezleri avuç içi ve ayak tabanı dışında hemen tüm vücutta bulunur. En yoğun oldukları bölgeler yüz (özellikle alın, burun ve çene, yani T bölgesi), saç derisi, göğüs ve sırttır. Bu yüzden sivilce ve kepek de en çok bu bölgelerde görülür.

Sebum ciltte ne işe yarar?

• Nem kaybını azaltır: Cilt yüzeyinde ince bir koruyucu tabaka oluşturarak suyun buharlaşmasını yavaşlatır.

• Cildi ve saçı yumuşatır: Cildin esnek kalmasını ve saç tellerinin yumuşak ve parlak görünmesini sağlar.

• Doğal bir savunma sağlar: İçerdiği bazı yağ asitleri, cilt yüzeyindeki bazı bakterilere karşı koruyucu etki gösterir ve cildin hafif asidik yapısının korunmasına katkıda bulunur.

• Antioksidan taşır: Sebum, E vitamininin cilt yüzeyine taşınmasının başlıca yollarından biridir.2

• Cilt mikrobiyomunu besler: Cildin doğal mikrobiyal dengesinin bir parçasıdır.

Kısacası sebum, cildin doğal nemlendiricisi ve koruyucusudur. Bu yüzden onu tamamen yok etmeye çalışmak cilde zarar verir.

Sebum üretimini neler etkiler?

• Hormonlar: Sebum üretimini en çok androjen adı verilen hormonlar artırır. Bu yüzden sebum ergenlikte belirgin şekilde artar; erkeklerde genellikle kadınlardan daha fazladır. Adet döngüsü, hamilelik ve polikistik over sendromu gibi hormonal durumlar da sebumu etkiler.

• Yaş: Sebum üretimi 20'li yaşlarda zirve yapar, ardından yavaş yavaş azalır. Kadınlarda menopozla birlikte daha belirgin düşer; bu da ileri yaşlarda cildin kurumasının nedenlerinden biridir.

• Genetik: Yağlı ya da kuru cilt eğilimi büyük ölçüde kalıtsaldır.

• Mevsim ve iklim: Sıcak ve nemli havada sebum daha fazla ve daha akışkan olur; kışın azalır.

• Stres: Stres hormonları sebum üretimini artırabilir.

• Yanlış bakım: Cildi gıcırdatan sert temizleyiciler ve alkollü tonikler cildi kurutur; bazı kişilerde bu durum daha fazla parlamaya yol açabilir.

• Beslenme: Glisemik yükü yüksek beslenmenin sivilceyle ilişkisi gösterilmiştir; ayrıntılar için sağlıklı cilt için beslenme yazımıza göz atabilirsiniz.

Fazla sebum neye yol açar?

Yağlı ve parlak görünüm: Özellikle T bölgesinde gün içinde parlama ve makyajın akması.

Belirgin gözenekler: Sebum yoğunluğu arttıkça gözenekler daha geniş görünür.

Siyah nokta, beyaz nokta ve sivilce: Fazla sebum, ölü hücrelerle birleşerek gözeneği tıkar. Açık kalan tıkanık gözeneklerde sebum havayla temas edip oksitlenerek siyah noktayı, kapalı kalanlarda beyaz noktayı oluşturur. Bu ortamda sivilceye yol açan bakteriler çoğalabilir. Ayrıntılar için akne ve siyah nokta yazımıza ve kapalı komedon yazımıza göz atabilirsiniz.

Kepek ve seboreik dermatit: Saç derisinde doğal olarak yaşayan bir maya türü sebumla beslenir. Sebum arttığında bu mayanın çoğalması kepek, kaşıntı ve pullanmaya yol açabilir. Saç derisinde sebum dengesi için ScalpBalance™ Kepek Karşıtı Arındırıcı Şampuan ve ScalpBalance™ Sebum Dengeleyici Saç Derisi Toniği kullanılabilir.

Az sebum neye yol açar?

Sebum üretimi az olan ciltler kuru, gergin ve pullu görünür; ince çizgiler daha belirgin olur ve cilt tahriş edici etkenlere karşı daha hassastır. Bu durum kuru cilt tipine sahip kişilerde, ileri yaşlarda, menopozda, soğuk ve kuru havalarda ve bazı sivilce ilaçlarının kullanımı sırasında görülür. Kuru ciltlerin bakımını kuru ciltlere nemlendirici yazımızda anlattık.

Sebumunuzun durumunu nasıl anlarsınız?

Basit bir kâğıt testi fikir verebilir: Yüzünüzü nazik bir temizleyiciyle yıkayın, bir şey sürmeden bir saat bekleyin, ardından alnınıza, burnunuza, yanaklarınıza ve çenenize temiz bir yağ emici kâğıt bastırın. Kâğıt tüm bölgelerde belirgin yağlanıyorsa cildiniz yağlı; yalnızca T bölgesinde yağlanıyorsa karma; hiç iz bırakmıyor ve cildiniz geriliyorsa kuru olabilir. Daha kesin bir değerlendirme için cilt analizinde sebum ölçümü yapılabilir; ayrıntılar için cilt analizi yazımıza göz atabilirsiniz.

Sebum dengesi nasıl korunur?

1. Nazik temizlik: Günde iki kez, cildi kurutmayan bir temizleyici kullanın. Yağlı ve karma ciltlerde salisilik asitli bir temizleyici hem sebumu dengeler hem de gözenekleri temiz tutar; örneğin Salisilik Asit Yüz Temizleme Jeli.

2. Niasinamid: Yapılan bir çalışmada, niasinamid içeren bir ürünün yüzdeki sebum atılım hızını azalttığı gösterilmiştir.3 Niasinamid aynı zamanda gözeneklerin daha küçük görünmesine ve bariyerin güçlenmesine yardımcı olur; örneğin %10 Niacinamide Sebum Dengeleyici Serum.

3. Salisilik asit (BHA): Yağda çözünebildiği için gözeneğin içine girerek biriken sebumu ve ölü hücreleri temizler; örneğin %2 Salisilik Asit (BHA) Tonik ya da salisilik asit ve niasinamidi birleştiren Arındırıcı Tonik Ped. Salisilik asit hakkında ayrıntılar salisilik asit yazımızda.

4. Kil maskesi: Haftada bir iki kez, yüzeydeki fazla yağı emerek matlık sağlar; örneğin Salisilik Asit & Çay Ağacı Yağı Kil Maskesi.

5. Hafif bir nemlendirici: Yağlı ciltler de nemlendirici kullanmalıdır. Jel dokulu, gözenek tıkamayan bir nemlendirici, cildin dengesini korur.

6. Yağlı ciltlere uygun güneş kremi: Oksitlenen sebum gözenek tıkanmasına katkıda bulunduğu için güneş koruması yağlı ciltlerde de önemlidir; örneğin SPF 50+ Karma ve Yağlı Ciltler İçin Güneş Kremi. Ayrıntılar için yağlı ciltlere güneş kremi yazımıza göz atabilirsiniz.

Retinoidler de sebum üretimini ve gözenek tıkanmasını azaltmaya yardımcı olur. Şiddetli sivilce ve çok yoğun yağlanmada dermatolog, sebum üretimini belirgin şekilde azaltan reçeteli ilaçlar önerebilir; bu ilaçlar ciddi yan etkiler taşıyabildiği için yalnızca hekim takibinde kullanılır.

Yağlı cildin nedenlerini ve bakım rutinini yağlı cilt rehberimizde ve cildimiz neden yağlanır yazımızda, gözenek temizliği için popüler bir yöntemi Fiddy metodu yazımızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Sebum kötü bir şey mi?

Hayır. Sebum cildin doğal koruyucusudur. Sorun, fazla ya da az üretilmesi ve gözeneklerde birikmesidir.

Yüzü sık yıkamak sebumu azaltır mı?

Hayır. Çok sık ve sert temizlik cildi kurutur ve bariyeri bozar. Günde iki kez nazik temizlik yeterlidir.

Sebum dengeleyici ürünler ne zaman etki eder?

Kil maskesi ve salisilik asitli temizleyiciler yüzeydeki yağı hemen azaltır. Niasinamid ve retinoid gibi içeriklerin sebum üretimi üzerindeki etkisi ise genellikle birkaç haftalık düzenli kullanımla fark edilir.

Sebum iplikleri nedir?

Özellikle burunda görülen ve sıkınca beyaz-sarımsı ipler hâlinde çıkan yapılar, gözeneklerin içini kaplayan normal sebum birikintileridir. Siyah nokta değildir ve sıkmak gözenekleri genişletebilir. Salisilik asit ve kil maskesi ile görünümleri azaltılabilir.

Kaynaklar

1. Picardo M ve ark. Sebaceous gland lipids. Dermatoendocrinol. 2009;1(2):68-71.

2. Thiele JJ ve ark. Sebaceous gland secretion is a major physiologic route of vitamin E delivery to skin. J Invest Dermatol. 1999;113(6):1006-1010.

3. Draelos ZD ve ark. The effect of 2% niacinamide on facial sebum production. J Cosmet Laser Ther. 2006;8(2):96-101.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.