AHA ve BHA Asitleri Nedir? Dermokozmetik Yaklaşım ile Bilimsel Cilt Yenilenmesi

Kısa cevap: AHA (alfa hidroksi asitler) ve BHA (beta hidroksi asitler), cildin yüzeyindeki ölü hücreleri birbirine bağlayan yapıları gevşeterek dökülmelerini kolaylaştıran kimyasal peeling içerikleridir. AHA'lar (glikolik, laktik, mandelik asit) suda çözünür ve cilt yüzeyinde çalışır; donukluk, pürüzlü doku, leke ve kuruluk için uygundur. BHA'lar (kozmetikte neredeyse her zaman salisilik asit) yağda çözünür ve gözeneğin içine ulaşır; siyah nokta, sivilce ve yağlı ciltler için uygundur. Her ikisi de düşük sıklıkla başlanarak, akşamları kullanılmalı ve her sabah güneş kremiyle desteklenmelidir; çünkü AHA'lar cildi güneşe karşı daha duyarlı hâle getirir.

Cilt bakımında "asit" kelimesi ilk duyulduğunda çoğu kişiyi tedirgin eder. Yüze asit sürmek kulağa yakıcı ve riskli gelir. Oysa AHA ve BHA, dermatolojide onlarca yıldır kullanılan, etki mekanizması en iyi bilinen cilt bakım içerikleri arasındadır. Sorun asitlerin kendisinde değil, nasıl kullanıldıklarında. Sosyal medyada gördüğü yüksek oranlı bir peelingi her akşam süren birinin cildi birkaç hafta içinde kızarır, yanar, pullanır. Aynı asidi doğru oranda, doğru sıklıkta ve güneş koruması eşliğinde kullanan biri ise daha pürüzsüz, daha aydınlık ve daha temiz bir cilde kavuşur. Dermokozmetik yaklaşım tam olarak bu farkı ifade eder: Etkinliği bilimsel verilere dayanan içerikleri, cildin toleransını gözeterek ölçülü biçimde kullanmak.

Cilt kendini nasıl yeniler?

Cildin en dış katmanı, sürekli yenilenen bir yapıdır. Alt katmanlarda üretilen yeni hücreler yaklaşık bir ay içinde yüzeye doğru ilerler, bu sırada yassılaşır ve sonunda fark edilmeden dökülür. Genç ve sağlıklı ciltte bu döngü düzenli işler.

Yaş ilerledikçe, güneş hasarıyla ya da yağlı ve akneye yatkın ciltlerde bu dökülme yavaşlar ya da düzensizleşir. Yüzeyde biriken ölü hücreler ışığı düzgün yansıtmaz ve cilt donuk görünür; doku pürüzlenir; nemlendiriciler ve serumlar cilde eşit dağılamaz; gözeneklerde biriken hücreler sebumla karışarak siyah noktaları ve sivilceleri başlatır. Eksfoliasyon, yani ölü hücrelerin uzaklaştırılması, bu döngüye destek olmak demektir.

Fiziksel mi, kimyasal mı?

Ölü hücreler iki şekilde uzaklaştırılabilir. Fiziksel peelingler (taneli kremler, fırçalar) hücreleri sürtünmeyle koparır; bu yöntem kontrol edilmesi zor, eşit olmayan ve özellikle hassas ciltte mikro çiziklere yol açabilen bir yöntemdir. Kimyasal peelingler ise hücreleri birbirine bağlayan yapıları çözerek dökülmelerini kolaylaştırır. Daha eşit, daha kontrol edilebilir bir yenilenme sağlar. AHA ve BHA bu ikinci grubun temel içerikleridir.1

AHA nedir?

Alfa hidroksi asitler, çoğu meyve, süt ve şeker kamışı gibi doğal kaynaklarda bulunan, kozmetikte ise genellikle saf ve kontrollü biçimde üretilen bir asit grubudur. Suda çözünürler ve cilt yüzeyinde çalışırlar. Ölü hücreler arasındaki bağları gevşeterek yüzeyin yenilenmesini hızlandırırlar. Düzenli kullanımda cilt dokusunun düzeldiği, ince çizgilerin ve güneş lekelerinin görünümünün azaldığı gösterilmiştir.2

BHA nedir?

Kozmetikte BHA denildiğinde neredeyse her zaman salisilik asit kastedilir. BHA'yı AHA'dan ayıran en önemli özellik yağda çözünmesidir. Bu sayede sebumla dolu gözeneğin içine ulaşır, gözenek duvarındaki hücre birikimini çözer ve tıkanıklığı açar. Aynı zamanda iltihabı azaltıcı bir etkisi de vardır.3 Bu özellikleriyle siyah nokta, beyaz nokta ve hafif sivilceler için kozmetikteki en etkili içeriklerden biridir. Salisilik asidi ayrıntılı olarak BHA yazımızda, akneyle ilişkisini de akne ve siyah nokta yazımızda anlattık.

AHA ve BHA arasındaki farklar

Dermokozmetik yaklaşım: Oran, pH ve sıklık

Bir asidin cilde ne yapacağını yalnızca adı değil, oranı, formülün pH değeri ve kullanım sıklığı belirler. "Yüzde ne kadar yüksekse o kadar iyi" düşüncesi, asitlerle ilgili en yaygın ve en çok zarar veren yanılgıdır.

Oran: Evde kullanılan AHA ürünlerinde oran genellikle %5–10 arasındadır. Kozmetik ürünlerde salisilik asit ise tipik olarak %0,5–2 oranında kullanılır. Dermatologların klinikte uyguladığı kimyasal peelinglerde ise oranlar çok daha yüksektir ve bu işlemler kontrollü koşullarda, kısa sürelerle yapılır. Evde bu oranlara yaklaşmak yanık ve kalıcı leke riski taşır.

pH: Asitler belirli bir asidite aralığında etkilidir. Aynı orandaki iki üründen pH'ı daha düşük olan daha güçlü, ama aynı zamanda daha tahriş edici olabilir. İyi formüle edilmiş bir ürün, etkinlik ile tolerans arasında bu dengeyi kurar.

Temas süresi: Temizleyiciler ciltte kısa süre kalır ve durulanır; bu yüzden en nazik başlangıçtır. Tonikler ve pedler orta, serumlar ise ciltte en uzun kalan ve en yoğun etkiyi gösteren formlardır. Maskeler ve toz peelingler haftalık yoğun bakım için uygundur.

AHA ve BHA nasıl kullanılır?

1. Tek bir ürünle başlayın. Cildinize ve sorununuza göre AHA ya da BHA seçin; ikisini aynı anda başlatmayın.

2. Haftada 2 akşamla başlayın. İki hafta boyunca cilt iyi tolere ediyorsa haftada 3–4 akşama çıkabilirsiniz. Her akşam kullanım herkes için gerekli değildir.

3. Akşam kullanın. Temizlenmiş ve kurulanmış cilde uygulayın, ardından nemlendirici sürün.

4. Her sabah güneş kremi sürün. Glikolik asit kullanan kişilerde cildin UV'ye karşı hassasiyetinin arttığı, bu etkinin ürün bırakıldıktan yaklaşık bir hafta sonra ortadan kalktığı gösterilmiştir.4 Asit kullandığınız dönem boyunca ve bıraktıktan sonraki bir hafta geniş spektrumlu SPF 50 kullanın.

5. Sabırlı olun. Işıltı ve pürüzsüzlük birkaç haftada fark edilir; leke ve ince çizgilerde sonuç için en az 8–12 hafta gerekir.

Başka aktiflerle birlikte kullanılabilir mi?

AHA ve BHA birlikte: Birçok formülde bir arada bulunurlar. Cildiniz her birine ayrı ayrı alıştıktan sonra kombinasyon ürünlere ya da dönüşümlü kullanıma geçebilirsiniz.

Retinol ile: Başlangıçta aynı akşam kullanmayın; farklı akşamlarda dönüşümlü kullanın.

C vitamini ile: C vitaminini sabah, asidi akşam kullanmak en sorunsuz yöntemdir.

Niasinamid, hyalüronik asit, panthenol ve seramid ile: Rahatlıkla birlikte kullanılabilir; asitlerin yarattığı kuruluğu dengelemeye yardım ederler.

Maruderm'de AHA ve BHA ürünleri

BHA ile gözenek ve sivilce bakımı: En nazik başlangıç için Salisilik Asit Yüz Temizleme Jeli; günlük rutin için %2 Salisilik Asit (BHA) Tonik ya da %2 Salisilik Asit ve %5 Niacinamide Tonik Ped; daha yoğun etki için %2 BHA Gözenek Sıkılaştırıcı Serum. Haftalık bakımda Salisilik Asit & Çay Ağacı Yağı Kil Maskesi ve %0,5 salisilik asit içeren Arındırıcı Meyve Enzim Toz Peeling.

AHA ile ışıltı ve ton eşitliği: Aside yeni başlayanlar ve kuru ciltler için laktik asit ağırlıklı %5 Laktik Asit + %1 Glikolik Asit AHA Tonik; aside alışkın ciltler için %7 Glikolik Asit Aydınlatıcı Tonik; pratik kullanım için mandelik asit de içeren %5 Glikolik Asit + %1 Mandelic Acid Tonik Ped. Haftalık bakımda %5 Glikolik Asit Kil Maskesi ya da hassas ciltler için AHA Meyve Enzim Hassas Toz Peeling.

Vücut için: Pürüzlü kol ve bacaklar ile batık kıllara yatkın bölgeler için AHA Duş Jeli; sırt ve göğüs sivilceleri için BHA içeren Kahve & Yeşil Çay Özlü Vücut Peelingi.

Her sabah: SPF 50+ Leke Karşıtı Güneş Kremi ya da yağlı ciltler için SPF 50+ Karma ve Yağlı Ciltler İçin Güneş Kremi.

Aşırı eksfoliasyonun belirtileri

Asitlerin fazla kullanıldığını gösteren işaretler şunlardır: sürekli kızarıklık, nemlendirici dahil her ürünün yakması, cildin gergin ve alışılmadık şekilde parlak görünmesi, pullanma, yeni ortaya çıkan küçük sivilceler ve lekeler. Bu durumda tüm asitleri bırakın, rutini bir iki hafta boyunca yalnızca nazik temizleyici, bariyer destekleyici krem (örneğin %6 Panthenol Bariyer Onarıcı Ceramide Krem) ve güneş kremine indirin. Cilt yatıştıktan sonra daha düşük sıklıkla yeniden başlayabilirsiniz.

Kimler dikkatli olmalı?

• Hassas ciltler ve rosacea: Mandelik ya da laktik asit gibi daha nazik seçeneklerle, düşük sıklıkla başlayın. Hassas ciltlerle ilgili ayrıntılar hassas ve alerjik cilt yazımızda.

• Koyu tenler: Tahriş, bu ciltlerde kolayca lekeye dönüşebilir. Yavaş ilerleyin.

• Egzama, açık yara ya da güneş yanığı olanlar: İyileşene kadar asit kullanmayın.

• Epilasyon, ağda, lazer veya klinik peeling sonrası: Birkaç gün ara verin.

• Reçeteli akne tedavisi kullananlar: Özellikle izotretinoin kullanıyorsanız, asitleri dermatoloğunuza danışmadan kullanmayın.

• Aspirin alerjisi olanlar: Salisilik asit kullanmadan önce doktorunuza danışın.

• Hamileler: Herhangi bir asit kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Sık sorulan sorular

AHA ve BHA yazın kullanılabilir mi?

Evet, güneş kremini düzenli kullandığınız sürece. Yoğun güneşe çıkacağınız tatil dönemlerinde AHA'ya ara vermek ya da sıklığını azaltmak daha güvenlidir.

Asit kullanırken batma hissi normal mi?

Birkaç saniyelik hafif karıncalanma olağan olabilir. Batma dakikalarca sürüyor ya da yanmaya dönüşüyorsa ürünü yıkayın ve bir süre ara verin.

Asit kullanmaya başlayınca sivilcelerim neden arttı?

Özellikle BHA ve AHA'nın ilk haftalarında, zaten oluşmakta olan tıkanıklıklar daha hızlı yüzeye çıkabilir. Bu geçici artışın tahrişten nasıl ayırt edileceğini akne protokolü yazımızda anlattık.

AHA mı BHA mı daha iyi?

Hangisinin daha iyi olduğu cildinize ve hedefinize bağlıdır. Siyah nokta ve sivilce için BHA, donukluk, pürüzlü doku ve leke için AHA daha uygundur. Karma ciltlerde ikisi dönüşümlü kullanılabilir.

Asitler cildi inceltir mi?

Doğru oranda ve sıklıkta kullanılan AHA ve BHA cildi inceltmez; yalnızca yüzeydeki ölü hücre tabakasını düzenler. Aşırı kullanım ise bariyeri bozarak cildi hassaslaştırabilir.

Kaynaklar

1. Kornhauser A, Coelho SG, Hearing VJ. Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2010;3:135-142.

2. Ditre CM ve ark. Effects of alpha-hydroxy acids on photoaged skin: a pilot clinical, histologic, and ultrastructural study. J Am Acad Dermatol. 1996;34(2 Pt 1):187-195.

3. Arif T. Salicylic acid as a peeling agent: a comprehensive review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:455-461.

4. Kaidbey K ve ark. Topical glycolic acid enhances photodamage by ultraviolet light. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2003;19(1):21-27.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.