Ekran ışığının (özellikle mavi ışık – HEV, High Energy Visible Light) ciltte oksidatif stres oluşturabildiği, inflamatuvar mediatörleri aktive edebildiği ve akne eğilimli ciltlerde sebum oksidasyonunu artırabileceği son yıllarda dermatolojik literatürde tartışılmaktadır. Tek başına ekran ışığı akneye neden olmaz; ancak inflamasyon, bariyer zayıflığı ve yağlı cilt zemininde akne sürecini tetikleyici bir faktör olabilir.

1. Mavi Işık (HEV) Nedir?

Mavi ışık, 400–500 nanometre dalga boyu aralığında yer alan görünür ışık spektrumunun yüksek enerjili bölümüdür. HEV (High Energy Visible Light) olarak adlandırılır.

Kaynakları:

• Güneş ışığı (en büyük kaynak)

• LED aydınlatmalar

• Telefon ekranları

• Tablet ve bilgisayar monitörleri

• Televizyonlar

Önemli bir nokta: Güneş, ekranlardan kat kat daha fazla mavi ışık üretir. Ancak modern yaşamda ekran maruziyeti süre olarak uzundur ve kronik maruziyet tartışma konusudur.

2. Akne Nedir? Önce Mekanizmayı Anlayalım

Akne vulgaris, multifaktöriyel bir inflamatuvar hastalıktır. Dört temel mekanizma üzerinden gelişir:

1. Sebum üretim artışı

2. Foliküler hiperkeratinizasyon

3. Cutibacterium acnes kolonizasyonu

4. İnflamatuvar yanıt

Dolayısıyla herhangi bir faktör bu dört mekanizmayı etkiliyorsa, teorik olarak akne sürecine katkı sağlayabilir.

Mavi ışığın akne ile ilişkisi, özellikle 1 ve 4 numaralı mekanizmalar üzerinden değerlendirilir.

3. Mavi Işık Cilt Hücresinde Ne Yapar?

3.1 Oksidatif Stres Artışı

Mavi ışık mitokondriyal düzeyde reaktif oksijen türlerini (ROS) artırabilir.

ROS artışı:

• Lipid peroksidasyonu

• DNA hasarı

• Protein oksidasyonu

• Hücresel inflamasyon

ile ilişkilidir.

Liebel ve ark. (Journal of Investigative Dermatology) görünür ışığın keratinositlerde oksidatif stres belirteçlerini artırdığını göstermiştir.

Oksidatif stres = inflamasyon = akne için uygun zemin.

3.2 Sebum Oksidasyonu

Sebum içeriğinde bulunan skualen, oksidasyona oldukça yatkındır.

Okside skualen:

• Komedojenik etki gösterebilir

• İnflamatuvar yanıtı tetikleyebilir

• Foliküler tıkanmayı artırabilir

Mavi ışığın lipid oksidasyonunu artırabileceği laboratuvar modellerinde gösterilmiştir.

Bu mekanizma özellikle yağlı ciltlerde önemlidir.

3.3 İnflamatuvar Sitokin Aktivasyonu

Bazı in vitro çalışmalar mavi ışığın:

• IL-1β

• IL-6

• TNF-α

gibi inflamatuvar sitokinleri artırabileceğini göstermektedir.

Akne zaten inflamatuvar bir süreçtir. Ek inflamasyon yükü, lezyon oluşumunu kolaylaştırabilir.

4. Ekran Işığı Gerçekten Yeterli Güçte mi?

Bu en kritik sorudur.

Ekranlardan yayılan mavi ışık:

• Güneşe kıyasla çok daha düşük yoğunluktadır.

• Ancak maruziyet süresi uzundur (günde 6–10 saat).

Mevcut klinik veriler ekran ışığının tek başına akne oluşturduğunu kanıtlamamıştır. Ancak kronik düşük doz maruziyetin inflamatuvar zeminde etkili olabileceği düşünülmektedir.

Bilimsel sonuç: Risk düşük ama sıfır değil.

5. Dijital Yaşlanma (Digital Aging) Kavramı

Son yıllarda “digital aging” terimi kullanılmaktadır.

HEV ışık:

• Pigmentasyonu artırabilir

• Kollajen yıkımını tetikleyebilir

• Elastin liflerinde hasara yol açabilir

Mahmoud ve ark. (Experimental Dermatology) görünür ışığın melanin sentezini artırabileceğini göstermiştir.

Bu durum akne sonrası lekelerin kalıcı olmasına katkı sağlayabilir.

6. Ekran Işığı ve Pigmentasyon

Mavi ışık özellikle koyu tenli bireylerde:

• Melanosit aktivasyonunu artırabilir

• Postinflamatuvar hiperpigmentasyon riskini artırabilir

Akne sonrası leke problemi olan bireylerde bu etki daha belirgin olabilir.

7. Dolaylı Mekanizma: Uyku ve Hormonlar

Ekran ışığı:

• Melatonin baskılanması

• Uyku kalitesinde azalma

• Kortizol artışı

Kortizol artışı → sebum artışı → akne artışı

Bu dolaylı hormonal mekanizma ekran ışığının en güçlü etkilerinden biri olabilir.

8. Kimler Daha Risk Altında?

✔ Yağlı cilt tipi
✔ Akneye eğilimli bireyler
✔ Leke eğilimli ciltler
✔ Günde 8+ saat ekran karşısında çalışanlar
✔ Gece geç saatlere kadar telefon kullananlar

9. Korunma Stratejileri

9.1 Antioksidan Kullanımı

C vitamini:

• ROS nötralizasyonu

• Oksidatif stresi azaltma

Niacinamide:

• İnflamasyon modülasyonu

• Sebum dengeleme

Sabah rutininde antioksidan kullanımı önemlidir.

9.2 SPF ve Mavi Işık

Bazı mineral filtreli SPF’ler görünür ışığı da kısmen yansıtabilir.

Demir oksit içeren güneş koruyucular HEV korumasında daha etkilidir.

SPF yalnızca UV değil, görünür ışık koruması için de düşünülmelidir.

9.3 Sebum Regülasyonu

Niacinamide + salisilik asit kombinasyonu:

• Sebum üretimini modüle eder

• Gözenek içi oksidasyonu azaltabilir

Maruderm’in niacinamide içeren formülleri yağlı ciltlerde destekleyici olabilir.

9.4 Ekran Süresi Yönetimi

• Mavi ışık filtresi kullanmak

• Gece modunu aktive etmek

• Ekran süresini azaltmak

• Yatmadan 1 saat önce ekran bırakmak

Dolaylı hormonal denge için önemlidir.

10. Mavi Işık ve Akne Tedavisi Paradoksu

İlginç bir bilgi:

Bazı dermatolojik tedavilerde mavi ışık akne bakterisini azaltmak için kullanılır.

Bu kontrollü, yüksek yoğunluklu terapötik uygulamadır ve mekanizması farklıdır.

Ekran ışığı ile terapötik mavi ışık aynı değildir.

11. Klinik Referanslar ve Bilimsel Dayanak

Liebel et al., Journal of Investigative Dermatology – Görünür ışığın oksidatif stres oluşturabileceğini göstermiştir.
Mahmoud et al., Experimental Dermatology – HEV ışığın pigmentasyonu artırabileceğini bildirmiştir.
Draelos et al., Dermatologic Surgery – Niacinamide’in sebum ve inflamasyonu azalttığını göstermiştir.
Hughes et al., Annals of Internal Medicine – SPF’nin yaşlanmayı azalttığını göstermiştir.

Mevcut veriler ekran ışığının akneye doğrudan neden olduğunu kanıtlamaz; ancak inflamatuvar zeminde katkı sağlayabileceğini düşündürür.

12. Sonuç

Ekran ışığı tek başına akne yapmaz. Ancak:

• Oksidatif stres

• Sebum oksidasyonu

• İnflamasyon artışı

• Uyku–hormon dengesi bozulması

üzerinden akne sürecini tetikleyici olabilir.

Bilimsel yaklaşım:

✔ Antioksidan destek
✔ Sebum regülasyonu
✔ SPF kullanımı
✔ Uyku düzeni

Panik değil, bilinçli koruma gerekir.