Atopik Dermatit Nedir? Atopi Eğilimli Cilt Ne Demektir?

Kısa cevap: Atopik dermatit (atopik egzama), cildin kuruması, yoğun kaşıntı ve kızarık, pullu döküntülerle seyreden, dönem dönem alevlenip yatışan kronik bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir. En sık bebeklik ve çocuklukta başlar, ama her yaşta görülebilir. Temelinde, genetik yatkınlıkla zayıflamış bir cilt bariyeri ve aşırı tepki veren bir bağışıklık sistemi vardır. "Atopi eğilimli cilt" ise kolayca kuruyan, hassaslaşan ve egzamaya yatkın cildi tanımlayan bir bakım terimidir; her zaman atopik dermatit tanısı anlamına gelmez. Hem atopik dermatitte hem de atopi eğilimli ciltte bakımın temeli, sabunsuz nazik temizlik ve her gün, özellikle banyodan hemen sonra bol nemlendirici kullanmaktır. Atopik dermatitin tedavisi ise dermatolog tarafından planlanır.

Gece uyutmayan bir kaşıntı, dirsek içlerinde ya da yanaklarda kızarık ve pullu lekeler, ne kadar krem sürülse de geçmeyen bir kuruluk... Atopik dermatit, hem bebeklerin ve çocukların hem de ebeveynlerinin en sık karşılaştığı cilt sorunlarından biri. Yetişkinlikte de devam edebiliyor ya da ilk kez ortaya çıkabiliyor. İyi haber şu: Atopik dermatit tamamen "geçirilemese" de doğru bakım ve tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabiliyor. Bu yazıda atopik dermatitin ne olduğunu, "atopi eğilimli cilt" ifadesinin ne anlama geldiğini ve evde yapılabilecek bakımı anlatıyoruz.

Atopik dermatit nedir?

Atopik dermatit, kronik ve tekrarlayan, iltihaplı bir cilt hastalığıdır.1 Halk arasında "egzama" olarak da bilinir; egzamanın en yaygın türüdür. Hastalık dönemsel seyreder: Cildin görece sakin olduğu dönemleri, kaşıntının ve döküntülerin arttığı alevlenmeler (ataklar) izler.

Atopik dermatit bulaşıcı değildir. Kötü hijyenden kaynaklanmaz ve çocuğunuzun cildinde görülmesi, yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez.

"Atopi" ve "atopi eğilimli cilt" ne demek?

Atopi, vücudun çevredeki zararsız maddelere karşı aşırı tepki verme eğiliminin kalıtsal olarak taşınmasıdır. Atopik dermatit, alerjik astım ve alerjik rinit (saman nezlesi) bu eğilimin farklı yüzleridir ve genellikle ailelerde birlikte görülür. Atopik dermatiti olan bir çocukta ilerleyen yıllarda besin alerjisi, astım ya da alerjik rinit gelişme olasılığı daha yüksektir; buna "atopik yürüyüş" denir.

Atopi eğilimli cilt ise daha çok kozmetik ve bakım dünyasında kullanılan bir ifadedir. Kolayca kuruyan, gerilen, pullanan, kaşınan ve dış etkenlere hızla tepki veren cildi tanımlar. Bu kişilerin bir kısmında atopik dermatit tanısı vardır; bir kısmında ise hastalık tanısı olmadan, benzer bir kuruluk ve hassasiyet eğilimi bulunur. Ailesinde atopi öyküsü olan pek çok kişi bu gruptadır. Hassas ve alerjik cilt arasındaki farkları hassas ve alerjik cilt yazımızda anlattık.

Atopik dermatit neden olur?

Atopik dermatit, birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar:

• Zayıf cilt bariyeri: Atopik dermatiti olan kişilerin önemli bir kısmında, cildin bariyer yapısında görev alan filaggrin adlı proteinin genetik olarak eksik ya da işlevsiz olduğu gösterilmiştir.2 Bariyer zayıf olunca cilt nemini kolayca kaybeder, tahriş ediciler ve alerjenler cilde daha kolay girer.

• Bağışıklık sistemi: Cilde giren maddeler karşısında bağışıklık sistemi aşırı tepki verir, iltihap ve kaşıntı başlar.

• Genetik: Ebeveynlerden birinde ya da ikisinde atopi varsa çocukta atopik dermatit riski artar.

• Cilt mikrobiyomu: Atopik dermatitte ciltte Staphylococcus aureus bakterisi daha fazla bulunur ve alevlenmelere katkıda bulunabilir.

Kaşıntı ve kaşıma da bir kısır döngü yaratır: Kaşımak bariyeri daha da bozar, bozulan bariyer daha fazla iltihap ve kaşıntıya yol açar.

Atopik dermatit belirtileri

En belirgin ve en rahatsız edici belirti kaşıntıdır; özellikle geceleri artar. Cilt kurudur; kızarık, pullu, bazen sulanan ve kabuklanan lekeler oluşur. Uzun süre kaşınan bölgelerde cilt kalınlaşır ve çizgileri belirginleşir. Döküntülerin yeri yaşla birlikte değişir:

Atopik dermatiti tetikleyen etkenler

Alevlenmeleri tetikleyen etkenler kişiden kişiye değişir. Kendi tetikleyicilerinizi tanımak, atakları azaltmanın en önemli adımlarından biridir.

• Sabun ve deterjanlar: Sert sabunlar, köpük banyoları, parfümlü ürünler ve yoğun çamaşır deterjanları.

• Kuru ve soğuk hava: Kış ayları ve kalorifer havası cildi kurutur.

• Sıcak ve terleme: Aşırı ısınma ve ter kaşıntıyı artırır.

• Kumaşlar: Yün ve sentetik kumaşlar cildi tahriş edebilir.

• Alerjenler: Ev tozu akarı, evcil hayvan tüyü, polenler.

• Stres: Duygusal stres kaşıntıyı ve alevlenmeleri artırabilir.

• Enfeksiyonlar: Ciltteki bakteri ve virüs enfeksiyonları atakları tetikleyebilir.

Besinler ise çoğu zaman sanıldığı kadar belirleyici değildir. Bazı çocuklarda besin alerjisi alevlenmelere katkıda bulunabilir, ancak besinleri kendi başınıza diyetten çıkarmak beslenme sorunlarına yol açabilir. Besin alerjisinden şüpheleniyorsanız doktorunuza danışın.

Atopi eğilimli cilt bakımı

Hem atopik dermatitte hem de atopi eğilimli ciltte günlük bakımın amacı aynıdır: bariyeri korumak, nemi yerine koymak ve tetikleyicileri azaltmak. Düzenli nemlendirme, atopik dermatitte alevlenmeleri azaltan ve ilaç ihtiyacını düşürebilen temel adımdır.3,4

1. Kısa ve ılık banyo

Banyoyu 5–10 dakikayla sınırlayın ve sıcak değil ılık su kullanın. Sabun yerine sabunsuz, düşük köpüklü, parfümsüz bir temizleyici tercih edin ve yalnızca gerekli bölgelere uygulayın. Yüz için örnek: Maruderm Hassas ve Atopik Ciltler İçin Yüz Temizleme Jeli.

2. Kurulayın, ovmayın

Havluyla cildi ovmak yerine hafifçe bastırarak kurulayın. Cilt tamamen kurumadan, hâlâ hafif nemliyken bir sonraki adıma geçin.

3. Banyodan hemen sonra bol nemlendirici

En önemli adım budur. Banyodan sonraki ilk birkaç dakika içinde nemlendiricinizi tüm vücuda bolca sürün. Nemlendiriciyi yalnızca banyodan sonra değil, gün içinde cilt kurudukça ve en az günde iki kez tekrarlayın. Atopi eğilimli ciltte seramid içeren kremler, bariyerin eksik kalan yapı taşlarını desteklediği için özellikle uygundur. Örnek: yüz ve küçük bölgeler için %6 Panthenol Bariyer Onarıcı Ceramide Krem ya da Centella (Cica) Cilt Bakım Kremi; vücut için seramid ve jojoba yağı içeren Hyalüronik Asit Nemlendirici Vücut Kremi. Üre içeren kremler (örneğin %10 Üre Yoğun Nemlendirici Vücut Kremi) çok kuru ve kalınlaşmış bölgelerde işe yarar; ancak kızarık, çatlak ya da açık bölgelerde batma yapabileceği için bu alanlarda kullanmayın.

4. Tetikleyicilerden uzak durun

Pamuklu ve yumuşak giysiler giyin, yünü doğrudan cilde temas ettirmeyin. Çamaşırları parfümsüz deterjanla yıkayın ve iyi durulayın. Ortamı çok sıcak tutmayın, kışın yatak odasında nem cihazı kullanmayı düşünün. Tırnakları kısa tutun; özellikle çocuklarda gece kaşımanın verdiği hasarı azaltır.

5. Güneşten korunma

Güneş bazı kişilerde egzamayı rahatlatırken bazılarında terleme ve ısınma yoluyla kötüleştirebilir. Hassas ciltlerde mineral filtreli güneş kremleri genellikle daha iyi tolere edilir; örneğin SPF 50+ %100 Mineral Filtre Güneş Kremi. Yeni bir güneş kremini önce küçük bir alanda deneyin.

Atopik dermatit nasıl tedavi edilir?

Nemlendirici bakım tedavinin temelidir, ancak alevlenmeler çoğu zaman ilaç tedavisi gerektirir. Dermatologlar hastalığın şiddetine göre cilde uygulanan kortizonlu ya da kortizonsuz iltihap giderici kremler, ışık tedavisi ve orta-şiddetli hastalıkta ağızdan alınan ilaçlar ya da biyolojik tedaviler önerebilir.1

Burada önemli bir not: Pek çok kişi "kortizon korkusu" nedeniyle doktorun önerdiği kremleri kullanmaktan kaçınır ya da erken bırakır. Doğru ilacın, doğru bölgeye, önerilen süre ve miktarda kullanılması güvenlidir ve alevlenmeyi hızla kontrol altına alır. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşın, ama tedaviyi kendi kendinize bırakmayın. İnternette ya da çevrede önerilen, içeriği belirsiz "doğal egzama kremleri" ise zaman zaman beyan edilmemiş güçlü kortizon içerebilir.

Bebeklerde atopik dermatit

Atopik dermatit çoğu zaman ilk yaşta başlar ve pek çok çocukta yaşla birlikte hafifler ya da tamamen geçer. Bebeklerde de bakımın temeli kısa ılık banyo, parfümsüz ürünler ve bol nemlendiricidir. Hastalığı önlemek amacıyla sağlıklı bebeklerde erken dönemden itibaren nemlendirici kullanımını inceleyen geniş bir çalışma, bu yöntemin atopik dermatiti önlemediğini göstermiştir.5 Yani nemlendirici, hastalığı "önleyen" değil, var olan hastalığı ve kuruluğu "yöneten" bir araçtır. Bebeğinizde atopik dermatitten şüpheleniyorsanız çocuk doktorunuza ya da bir dermatoloğa başvurun.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

• Kaşıntı uykuyu ve günlük yaşamı bozuyorsa

• Düzenli nemlendirmeye rağmen döküntüler geçmiyor ya da yayılıyorsa

• Ciltte sarı kabuklar, irin, artan ağrı, sıcaklık ya da ateş gibi enfeksiyon belirtileri varsa

• Hızla yayılan, içi sulu, ağrılı küçük kabarcıklar ve ateş varsa acilen başvurun; bu, atopik dermatitin nadir ama ciddi bir viral enfeksiyon komplikasyonu olabilir.

Sık sorulan sorular

Atopik dermatit bulaşıcı mı?

Hayır. Atopik dermatit bulaşıcı değildir. Ancak cilt enfeksiyon kaparsa, o enfeksiyon bulaşıcı olabilir.

Atopik dermatit tamamen geçer mi?

Çocuklukta başlayan atopik dermatit pek çok çocukta yaşla birlikte hafifler ya da kaybolur. Bazı kişilerde ise yetişkinlikte devam eder. Tamamen "geçirilemese" de doğru bakım ve tedaviyle uzun süreli sakin dönemler sağlanabilir.

Atopik ciltte hangi içeriklerden kaçınılmalı?

Parfüm, uçucu yağlar, alkol içeren tonikler, sert köpüren temizleyiciler ve taneli peelingler atopi eğilimli cildi tahriş edebilir. Asit ve retinol gibi aktif içerikler de dikkatli ve düşük sıklıkla kullanılmalıdır.

Atopik dermatitte banyo yapmak zararlı mı?

Hayır, doğru yapıldığında faydalıdır. Kısa, ılık bir banyo cildi temizler ve nemlendiricinin daha iyi emilmesine yardımcı olur. Önemli olan uzun ve sıcak banyolardan kaçınmak ve banyodan hemen sonra nemlendirmektir.

Nemlendirici ne kadar sürülmeli?

Bol miktarda ve sık. Cildin kuruduğunu hissettiğiniz her an ve en az günde iki kez sürün. Atopik ciltte nemlendirici "az ve öz" değil, "bol ve düzenli" kullanılmalıdır.

Kaynaklar

1. Langan SM, Irvine AD, Weidinger S. Atopic dermatitis. Lancet. 2020;396(10247):345-360.

2. Palmer CN ve ark. Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis. Nat Genet. 2006;38(4):441-446.

3. Eichenfield LF ve ark. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis: section 2. Management and treatment of atopic dermatitis with topical therapies. J Am Acad Dermatol. 2014;71(1):116-132.

4. van Zuuren EJ ve ark. Emollients and moisturisers for eczema. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2:CD012119.

5. Chalmers JR ve ark. Daily emollient during infancy for prevention of eczema: the BEEP randomised controlled trial. Lancet. 2020;395(10228):962-972.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.