SLS Nedir? Zararları Nelerdir?

Kısa cevap: SLS (Sodium Lauryl Sulfate, sodyum lauril sülfat), şampuan, duş jeli, yüz temizleyici ve diş macunlarında kullanılan, bol köpük yapan güçlü bir temizleyici maddedir. Yağı ve kiri çok etkili şekilde uzaklaştırır; ama aynı nedenle cildin ve saçın koruyucu yağlarını da alabilir. Bu yüzden hassas, kuru, atopik ve egzamaya yatkın ciltlerde kuruluk ve tahrişe yol açabilir; boyalı, açılmış ve yıpranmış saçları da kurutabilir. SLS'nin kansere, saç dökülmesine ya da hormon bozukluğuna yol açtığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Tahriş riski, maddenin oranına ve ciltte kalma süresine bağlıdır; durulanan ürünlerde düşük oranlarda kullanımı güvenli kabul edilir. SLES (Sodium Laureth Sulfate) ise SLS'nin daha nazik bir türevidir. Hassas ciltler ve yıpranmış saçlar için daha nazik temizleyiciler içeren "sülfatsız" ürünler iyi bir alternatiftir.

Son yıllarda şampuan ve temizleyici ambalajlarında "SLS içermez", "sülfatsız" ifadeleri giderek daha sık görülüyor. İnternette ise SLS hakkında birbiriyle çelişen bilgiler dolaşıyor: Kimine göre kansere yol açan tehlikeli bir kimyasal, kimine göre tamamen zararsız bir köpürtücü. Gerçek, bu iki uç görüşün arasında bir yerde. Bu yazıda SLS'nin ne olduğunu, cilde ve saça gerçekte ne yaptığını, hangi iddiaların doğru, hangilerinin yanlış olduğunu ve kimlerin sülfatsız ürünleri tercih etmesi gerektiğini anlatıyoruz.

SLS nedir?

SLS, yani sodyum lauril sülfat, "yüzey aktif madde" (sürfaktan) olarak adlandırılan bir temizleyicidir. Genellikle hindistan cevizi ya da palm yağından elde edilen yağ alkollerinden üretilir. Yüzey aktif maddelerin molekülünün bir ucu suyu, diğer ucu yağı sever. Bu sayede yağı ve kiri sarıp suyla birlikte uzaklaştırabilirler. SLS bu işi çok etkili yapar ve aynı zamanda bol ve yoğun bir köpük oluşturur.

Etkili, ucuz ve bol köpüklü olduğu için SLS uzun yıllardır şampuanlarda, duş jellerinde, sıvı sabunlarda, yüz temizleyicilerde ve diş macunlarında yaygın olarak kullanılır. İçerik listesinde "Sodium Lauryl Sulfate" olarak yer alır.

SLS ve SLES arasındaki fark

SLS ile sık karıştırılan SLES (Sodium Laureth Sulfate, sodyum laureth sülfat), SLS'nin etoksilasyon adı verilen bir işlemden geçirilmiş hâlidir. Bu işlem molekülü büyütür ve cilde daha az nüfuz etmesini sağlar. Sonuç olarak SLES, SLS'ye göre belirgin şekilde daha nazik bir temizleyicidir. Etoksilasyon işlemi sırasında 1,4-dioksan adlı bir yan ürün eser miktarda oluşabilir; bu nedenle kaliteli üreticiler bu yan ürünü arındırma işlemleriyle çok düşük düzeylerde tutar.

SLS cilde ve saça ne yapar?

Ciltte kuruluk ve tahriş

SLS, cildin bariyerindeki koruyucu yağları çözer ve bariyerin yapısını geçici olarak bozabilir. Bu etki o kadar belirgindir ki SLS, dermatoloji araştırmalarında cildi kontrollü biçimde tahriş etmek ve bariyer hasarını incelemek için standart bir madde olarak kullanılır.1 Günlük kullanımda bu etki; gerginlik, kuruluk, pullanma, kızarıklık ve batma hissi olarak ortaya çıkabilir.

Burada önemli bir nokta var: Tahrişin derecesi, SLS'nin oranına, ürünün ciltte ne kadar kaldığına ve kişinin cilt yapısına bağlıdır. Durulanan ürünlerde (şampuan, duş jeli) madde ciltte yalnızca kısa süre kalır. Uzun yıllar önce yapılan bağımsız bir güvenlik değerlendirmesi, SLS'nin kısa süreli temas eden ve durulanan ürünlerde güvenle kullanılabileceği, ciltte kalan ürünlerde ise yalnızca çok düşük oranlarda kullanılması gerektiği sonucuna varmıştır.2 Yani sağlıklı cilde sahip biri için SLS içeren bir şampuan ya da duş jeli genellikle sorun yaratmaz; hassas ciltlerde ise sorun belirginleşir.

Hassas, kuru ve atopik ciltler

Atopik dermatiti, egzaması, rosaceası ya da çok kuru cildi olan kişilerde cilt bariyeri zaten zayıftır. Bu kişilerde SLS içeren temizleyiciler kuruluğu, kaşıntıyı ve alevlenmeleri artırabilir. Bu ciltler için sabunsuz ve sülfatsız, nazik temizleyiciler tercih edilmelidir. Ayrıntılar için atopik dermatit ve hassas ve alerjik cilt yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Saç

SLS saç derisini çok iyi temizler, ama saç telinin koruyucu yağlarını da alır. Sağlıklı ve yağlı saçlarda bu genellikle sorun değildir. Boyalı, açılmış, perma ya da keratin bakımı yapılmış, kuru ve yıpranmış saçlarda ise sülfatlı şampuanlar saçı daha kuru, kabarık ve kırılgan hâle getirebilir. Keratin düzleştirme işlemlerinden sonra sülfatsız şampuan kullanılması da genellikle bu nedenle önerilir. Yıpranmış saçların bakımı için kolay kırılan saçlar ve keratin içeren saç bakım ürünleri yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Diş macunu ve ağız yaraları

SLS diş macunlarında da köpürtücü olarak kullanılır. Tekrarlayan ağız yaraları (aft) yaşayan bazı kişilerde SLS içermeyen diş macunlarının yaraların sıklığını ya da rahatsızlığını azaltabildiğine dair bulgular vardır, ancak sonuçlar tutarlı değildir.3 Sık aft yaşıyorsanız SLS içermeyen bir diş macunu denemeye değer.

SLS hakkında yanlış bilinenler

"SLS kansere yol açar." SLS'nin kansere yol açtığına dair bilimsel bir kanıt yoktur ve uluslararası kanser değerlendirme kuruluşlarının listelerinde kanserojen olarak yer almaz. Bu iddia, yıllar önce internette yayılan ve kaynağı belirsiz bir e-postaya dayanır.

"SLS saç dökülmesine neden olur." SLS'nin saç köklerine zarar vererek dökülmeye yol açtığını gösteren bir çalışma yoktur. Saç dökülmesinin hormonal, genetik ve tıbbi nedenleri vardır.

"Köpük ne kadar çoksa temizlik o kadar iyi." Köpük, temizleme gücünün ölçüsü değildir. Az köpüren nazik temizleyiciler de cildi ve saçı etkili biçimde temizler.

"Doğal kaynaklı olduğu için zararsızdır." "Hindistan cevizinden elde edilmiştir" ifadesi, ürünün nazik olduğunu göstermez. Sodium coco sulfate gibi "doğal" olarak tanıtılan bazı içerikler de SLS kadar güçlü temizleyicilerdir.

"Sülfatsız ürün her zaman daha iyidir." Sülfatsız ürünler daha naziktir, ama çok yağlı saç derisinde, yoğun ürün kalıntısında ya da kepekte yeterince arındırmayabilir. Doğru seçim cilt ve saç ihtiyacına bağlıdır.

Sülfatsız ürünleri kimler tercih etmeli?

• Hassas, kuru, atopik ve egzamaya yatkın ciltler

• Rosacea ve kızarıklığa yatkın ciltler

• Boyalı, açılmış, perma ya da keratin bakımı yapılmış saçlar

• Kuru, kıvırcık ve kabarmaya yatkın saçlar

• Sık ağız yarası (aft) yaşayanlar (diş macunu için)

Yağlı saç derisine sahip olanlar ve düzenli olarak yoğun şekillendirici kullananlar ise sülfatlı bir şampuanı ara sıra arındırıcı olarak kullanabilir.

Sülfatsız ürün nasıl seçilir?

İçerik listesinin ilk sıralarına bakın; su genellikle ilk sıradadır, ardından ana temizleyici gelir. "Sodium Lauryl Sulfate", "Ammonium Lauryl Sulfate" ve "Sodium Coco Sulfate" görüyorsanız ürün sülfat içerir. "Sülfatsız" ibaresi olan bir üründe ise ana temizleyici genellikle isethionate, sarcosinate, glucoside ya da betaine türevleridir. Sülfatsız şampuanlar daha az köpürür; bu, temizlemediği anlamına gelmez. Saç derisine masajla uygulamak ve iyi durulamak yeterlidir.

Seyahat için pratik ve sülfatsız bir seçenek arıyorsanız, Maruderm Seyahat Boy Biberiye İçerikli 3'lü Saç Bakım Seti ve Seyahat Boy Saç Dökülme Karşıtı 3'lü Bakım Seti sülfatsız ve tuzsuz formüllerle hazırlanmıştır. Hassas ciltler için yüz temizliğinde Hassas ve Atopik Ciltler İçin Yüz Temizleme Jeli panthenol içeren nazik bir seçenektir.

Sık sorulan sorular

SLS içeren ürünleri kullanmayı bırakmalı mıyım?

Cildiniz ve saçınız sağlıklıysa ve SLS içeren ürünlerle bir sorun yaşamıyorsanız bırakmanız gerekmez. Kuruluk, kaşıntı, kızarıklık ya da saçta kabarma ve kırılma yaşıyorsanız sülfatsız ürünleri denemeye değer.

SLES zararlı mı?

SLES, SLS'ye göre daha nazik bir temizleyicidir ve durulanan ürünlerde yaygın ve güvenli biçimde kullanılır. Çok hassas ciltlerde yine de tahriş yapabilir.

Sülfatsız şampuan neden az köpürür?

Köpüğün büyük kısmını sülfatlar oluşturur. Sülfatsız şampuanlarda kullanılan nazik temizleyiciler daha az köpük yapar, ama saçı ve saç derisini temizlemeye devam eder.

Sülfatsız şampuan saçı yağlandırır mı?

Bazı kişiler geçiş döneminde saçlarının daha çabuk yağlandığını hissedebilir. Çok yağlı saç derisinde ya da yoğun ürün kalıntısında, haftada bir arındırıcı bir şampuanla yıkamak dengeyi sağlayabilir.

Bebekler için SLS içeren ürünler uygun mu?

Bebeklerin cildi daha incedir ve bariyeri henüz gelişmektedir. Bebekler için nazik, parfümsüz ve bebeklere özel formüle edilmiş temizleyiciler tercih edilmelidir.

Kaynaklar

1. Lee CH, Maibach HI. The sodium lauryl sulfate model: an overview. Contact Dermatitis. 1995;33(1):1-7.

2. Cosmetic Ingredient Review. Final report on the safety assessment of sodium lauryl sulfate and ammonium lauryl sulfate. J Am Coll Toxicol. 1983;2(7):127-181.

3. Alli BY, Erinoso OA, Olawuyi AB. Effect of sodium lauryl sulfate on recurrent aphthous stomatitis: a systematic review. J Oral Pathol Med. 2019;48(5):358-364.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.